Mega bacak kemiklerinden, mükemmel-minik kafataslarına kadar bu yıl bulunan fosiller, kuşların evrimine ışık tutacak bilgiler ortaya seriyor. Milyonlarca yıl önce pullu, kertenkele benzeri dinozorlar Dünya'ya hükmediyordu. Zamanla bazılarının tüyleri çıktı ve göklere uçtular. Sürüngen kuzenleri ölüp tükenirken, o eski uçan dinozolar hayatta kalarak bugün bildiğimiz ve sevdiğimiz kuşlara dönüştüler.
Son yıllarda, tarih öncesi kuşlar ve onları modern çağa getiren evrimsel yolculuk hakkında yeni ayrıntıları ortaya çıkaran araştırmalarda bir patlama yaşandı. Cambridge Üniversitesi'nde kuşların evrimi üzerine çalışan Daniel Field, ileri teknolojinin önemli rol oynadığını söylüyor. Gelişmiş tarama yöntemleri fosil örneklerindeki en küçük ayrıntıları yakalayarak, büyük ölçekli genom-dizileme yöntemi, tüm aile ağacını birbirine bağlayan evrimsel ilişkilerin araştırılmasına yardımcı oluyor.
Chicago Field Museum'da paleontolog ve küratör Jingmai O'Connor, araştırma akışının birçok açıdan kuş evrimi tablosunu karmaşıklaştırmaya devam ettiğini söylüyor. O'Connor, "Elimizde çok az veri varken çok basit, küçük ve derli toplu yanıtlar vermek bizim için daha kolaydı" diyor. “Daha fazla veri elde edersiniz ve Vay be! Bu çok tuhaf, karmaşık! dersiniz. Bilim insanları yeni bilgiler edinirken bir yandan da bir kuş soyunun dinozorların kitlesel yok oluşundan nasıl kurtulduğu gibi birçok temel soruyla karşı karşıya kalıyor. 2024 sona ererken, bu yıl rapor edilen ve dinozordan-kuşa geçişe ilişkin bilgimizi geliştirmeye yardımcı olan bazı fosil bulgularını topluyoruz. Field, "Bu bir nevi kuş gözlemciliğine benziyor" diyor. "Ama jeolojik zaman boyunca kuş gözlemciliği."
Dişin yok mu? Sorun değil
Dinozorlardan evrimleşen ilk kuşlar, birkaç değişiklik dışında günümüzün kuşlarına oldukça benziyordu. Chicago Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan Alex Clark, birçoğunun üst ve alt gagalarını kaplayan minik dişlerin yanı sıra kanatlarından çıkan küçük pençelere sahip olduğunu söylüyor. Clark, "Kabaca, küçük velociraptor elleri olan, dişleri olan bir ardıç kuşu hayal edin" diyor.
Bilim insanları Çin'den gelen 120 milyon yıllık bir kuş fosilini incelediklerinde, gagasında diş göremeyince şaşırdılar. Örnek, daha önce bilinen dişsiz kuşlardan yaklaşık 50 milyon yıl daha yaşlıydı; bu da diş eksikliğinin bilim adamlarının fark ettiğinden daha yaygın bir özellik olduğunu akla getiriyor. Mart ayında yazdıkları bir makalede bu yeni türü tanımladılar ve doğa bilimci David Attenborough'un onuruna Imparavis attenboroughi adını verdiler. Bu tür, dinozorlar çağında gelişen ancak asteroit çarptığında ölen modern kuşlardan ayrı bir soy olan, enantiornitinler veya "karşıt kuşlar" olarak bilinen eski bir kuş grubuna ait. Ortak yazarlardan O'Connor, nesli tükenmiş olan bu grup hakkında hâlâ öğrenilecek çok şey olduğunu söylüyor: "Onlar gerçekten tuhaf kuşlar."
Tüy kadar yumuşak, pul kadar keskin
Dinozorlar pullarını düşürüp tüylendikçe derileri bu yeni kaplamaları destekleyecek kadar yumuşaklaştı. Mayıs ayında bildirilen bir fosil bulgusu, bu süreçte daha önce bilinmeyen bir adıma ışık tuttu: Tüylü kuyruğunun altında muhtemelen yumuşak deri parçaları bulunan, ancak vücudunun diğer kısımlarında sürüngen benzeri deri alanları bulunduran bir dinozor.
Psittacosaurus'a veya "papağan kertenkelesine" ait fosil alışılmadık bir durum çünkü üç boyutlu olarak korunmuş yumuşak dokuya sahip. University College Cork'tan paleontolog Maria McNamara bir basın açıklamasında, "Çok sayıda tüy fosili incelenmiş olsa da, deri fosili çok daha nadirdir" dedi. Yüksek kaliteli örnek, araştırmacıların katmanların incelenmesine ve bu cilt tiplerini ortaya çıkarmasına olanak sağladı. Bu yama gibi pullu derilerin, dinozor tüylenirken de onları bazı hasar ve hastalıktan koruma gibi faydaları olduğu düşünülüyor.
En eski yırtıcı kuşlar?
Montana'daki Hell Creek oluşumu, T. rex ve triceratops gibi büyük dinozor fosilleriyle ünlüdür. Artık bu türlerin başlarının üzerinde süzülen hayvanlara dair kanıtlar da ortaya çıkarıyor. Ekim ayında yapılan bir araştırmada, bölgede iki yeni tür tanımlandı: Yaklaşık 68 milyon yıl önce yaşamış atmaca büyüklüğündeki Avisaurus darwini ve Magnusavis ekalakaenis. Her birinden yalnızca bir ayak kemiği bulmuş olsalar da, bilim insanları fosillerdeki belirli bir tümseğe, kemiğin kasa bağlanacağı bir yumruya bakarak çok şey öğrendi. Araştırmanın baş yazarı Clark’a göre bu bağlanan kas kuşun ayağını nasıl esneteceğini ve vücuda nasıl yaklaştıracağını kontrol ediyor. Her ikisinde de buyumrular çok büyüktü ve kemiğin aşağısına yerleştirilmişti. Bu model, güçlü ayaklarını avlarını sabitlemek ve havaya taşımak için kullanan modern yırtıcı kuşlara benzer. Clark, "Eğer bir şahin ya da baykuşsanız, taşıdığınız her ne varsa, sürtünmeyi azaltmak için vücuda mümkün olduğunca yaklaştırmak istersiniz" diyor. Ekip, bu antik kuşların güçlü ayaklarını küçük memelileri ve hatta yavru dinozorları yakalamak için kullanmış olabileceğini, bunun da onların şimdiye kadar keşfedilen en eski yırtıcı kuşlar olabileceğini öne sürüyor.
Antik kuş beyinlerine bakmak
Bilim insanları uzun süredir kuşların, uçuş sırasında yön bulmalarına ve karmaşık davranışlar sergilemelerine olanak tanıyan o özgün beyinlerinin nasıl evrimleştiğini daha iyi anlamak istiyorlardı; ancak fosil kuş kafataslarının eksikliği bunu zorlaştırıyor. Brezilya'daki yeni bir fosil bazı boşlukları doldurmaya yardımcı olabilir: Kasım ayında yapılan bir araştırmada tanımlanan kuş fosili, kafatasının mükemmel durumda olmasıyla bir zamanlar içinde barındırdığı beyne dair ipuçları sunuyor.
Navaornis hestiae türü, yaklaşık 80 milyon yıl önce yaşamış ve bilinen en eski kuşlardan ikonik Archaeopteryx ile günümüz kuşları arasındaki orta dönemde yaşamış. Los Angeles County Doğa Tarihi Müzesi'nden paleontolog Luis Chiappe, bu döneme ait “gözleme gibi yassılmış” diğer kafatası fosillerinden farklı olarak, yeni fosilin üç boyutlu olarak korunduğunu söylüyor. Araştırmacılar kafatasını tarayıp beyni modelledikten sonra , Navaornis'in biraz genişlemiş bir ön beynine sahip olmasına rağmen hala oldukça küçük bir beyincik (bugün kuşlarda uçuş navigasyonu için anahtar olan bir beyin alanı) olduğu bulundu. Kuş, dengeyi korumaya yardımcı olabilecek devasa iç kulak yapılarıyla bu durumu telafi etmiş olabilir. Chiappe özetle, fosilin bu dönemdeki kuş beyinlerinin, modern-görünümlü özellikleri antik yapılarla nasıl birleştirdiğini gösterdiğini söylüyor: "Bu, Empire State Binası'nı kerpiç tuğlalar kullanarak inşa etmeye benziyor."
Daha büyük, daha kötü bir terör kuşu
On milyonlarca yıl önce, Güney Amerika'nın geniş alanları hızlı, uçamayan ve vahşi yırtıcı “terör kuşları”nın hakimiyetindeydi. Kasım ayında bilim insanları, bu canlıların daha önce düşünülenden daha da büyüdüğünü ve daha da uzaklara yayıldığını gösteren bir bacak kemiği kütlesi ortaya çıkardı.
Yazarlar, Kolombiya'daki bir çiftlik sahibi ve fosil toplayıcı tarafından keşfedilen bacak parçasını tarayıp modelledikten sonra, kuşun 2,8 metre uzunluğa ve 340 kilodan fazla ağırlığa sahip olabileceğini tahmin ediyor. Tek parça kemikten bunu söylemek zor olsa da araştırmacılar, bacağın "şimdiye kadar var olan en büyük terör kuşuna karşılık gelebileceğini" ve terör kuşu ailesindeki yeni bir türü temsil ettiğini düşünüyor. Fosil buluntusu aynı zamanda Güney Amerika'daki terör kuşlarının bilinen aralığını ekvatora yakınlaştırıyor ve bu avcıların daha ılıman bölgelerle birlikte tropikal ortamlarda da yaşadıklarını öneriyor.
Parça, bu kuşun sonuna dair de bir ipucu sunuyor. Bacağında muhtemelen bir Purussaurus'tan gelen bir ısırık izi bulunuyor; Tyrannosaurus rex'in iki katı kadar güçlü, süper büyüklükte bir akrabası olan bu dev timsah bu dev kuşu devirmeye yetecek kadar güçlü.
"Dev kaz" ortaya çıktı
Bir asırdan fazla süre önce paleontologlar, 50.000 yıl önce Avustralya'da dolaşan devekuşunun iki katı büyüklüğünde devasa bir kuşun kemiklerini ortaya çıkardılar. Ancak iyi korunmuş bir kafatası olmadığından, Genyornis newtoni hakkında, ne yediği ve modern kuşlarla nasıl bir ilişkisi olduğu da dahil olmak üzere pek çok soru vardı. Bu haziran ayında bilim insanları, türün ilk keşfedildiği tuz gölünde yeni bir kafatası fosili bulduktan sonra nihayet kuşun yüzünü tahmin edebildiler. Büyük açıklama: Tür aslında devasa bir kazdı ve araştırmacılar buna "giga kaz" adını verdiler.
Araştırmacıların analizi, kuşun güçlü bir ısırığı olduğunu, yumuşak bitkileri ve meyveleri ezmek için iyi olduğunu ve suyu kulak ve boğazından uzak tutmaya yarayan adaptasyonlara sahip olduğunu öne sürdü. Ayrıca, değişen iklimle sulak alanların kuruması yüzünden nihai sona götürmüş olabileceğini öneriyor. Türlerin nesli tükendiğinde, milyonlarca yıl boyunca Avustralya'da dolaşan devasa, uçamayan kuşlar olan mihirungların saltanatı sona erdi.
https://www.audubon.org/magazine/terror-birds-giga-geese-and-oldest-birds-prey-2024s-fascinating-avian-fossil-finds