Araştırmacılar, ekosistemleri çözülme tehlikesiyle karşı karşıya bırakan ‘şok edici istatistiği’ hafifletmek için acil koruma çabalarına ihtiyaç olduğunu söylüyor.
Önümüzdeki yüzyıl içinde 500'den fazla kuş türünün yok olabileceğini ortaya koyan araştırmacılar, benzersiz türleri kurtarmak için üretme projeleri ve habitat restorasyonu gibi acil “özel kurtarma programları” çağrısında bulunuyor.
Makaleye göre, eğilimlerin devam etmesi halinde puffin, üveyik ve büyük toy kuşu gibi kuşlar gökyüzümüzden kaybolacaklar arasında yer alacak. Bu türlerin kaybı dünya genelinde ekosistemlerin çözülmesine yol açabilir.
Reading Üniversitesi'nden araştırmanın başyazarı Kerry Stewart, “Modern zamanlarda eşi benzeri görülmemiş bir kuş nesli tükenme kriziyle karşı karşıyayız” darken, makalenin manşet bulgusunu “şok edici bir istatistik” olarak tanımladı. Bu sayı, önceki 500 yıl içinde nesli tükenen kuş sayısının üç katı.
Nature Ecology and Evolution dergisinde yayınlanan makalede, yaklaşık 10.000 kuşun (var olduğu bilinenlerin neredeyse tamamı) verileri incelendi ve yok olma riskini tahmin etmek için IUCN verileri kullanıldı. Ağırlıklı olarak tarımın genişlemesi ve yoğunlaşmasıyla ortaya çıkan habitat kaybı, türlerin yok olmasında en önemli etken olarak ortaya çıktı.
Ancak habitat kaybı, avlanma ve iklimdeki bozulma bugün dursa bile, halihazırda yok olmanın eşiğinde olan yaklaşık 250 tür yine de yok olabilir. Araştırmacılar, yerel koruma çabalarının küçük gibi görünse de bir türü yok olmaktan kurtarmak için çok önemli olduğunu ortaya koydu. "Birçok kuş zaten o kadar tehdit altında ki, insan etkilerini azaltmak tek başına onları kurtarmaya yetmiyor. Bu türlerin hayatta kalabilmeleri için üreme projeleri ve habitat restorasyonu gibi özel kurtarma programlarına ihtiyaçları var" diyor Stewart.
Koruma alanındaki başarı öyküleri, türleri yok olmanın eşiğinden döndürmenin mümkün olduğunu gösteriyor.
1987 yılına gelindiğinde, Kuzey Amerika'nın en büyük kuşu olan Kaliforniya akbabasının vahşi doğada nesli tükenmişti. Esaret altında yaklaşık 22 kuş vardı, bunlar daha sonra yetiştirildi ve serbest bırakıldı; şimdi vahşi doğada 350 kişilik bir nüfus var.
Birleşik Krallık'ta, utangaç bir saz kuşu olan balabanın, 1870'lerde üreyen bir kuş olarak nesli tükenmişti çünkü sulak yaşam alanları tarım için kurutulmuştu. Şimdi ise, habitat restorasyonu sayesinde, geçen yıl kaydedilen 280'den fazla erkek balaban ile nüfusları 200 yıldan uzun bir süredir en yüksek seviyeye ulaştı.
Reading Üniversitesi'nden araştırmanın kıdemli yazarı Prof Manuela González-Suárez şunları söyledi: "Tehditleri durdurmak yeterli değil. Önümüzdeki yüzyılda hayatta kalabilmek için 250-350 kadar türün tamamlayıcı koruma önlemlerine ihtiyacı olacak."
Dünya Kuşlarının Son Durumu raporu, gezegendeki kuş türlerinin neredeyse yarısının düşüşte olduğunu ortaya koydu. Habitat kaybı, ağaç kesimi, istilacı türler, doğal kaynakların sömürülmesi ve iklimin bozulması başlıca tehditler olarak vurgulandı.
Araştırmada yer almayan BirdLife International'ın baş bilim adamı Stuart Butchart, “tükenme krizini çözmek için sihirli bir değnek yok,” dedi. "Korunan alanlar kilit bir rol oynayabilirken, tarım, tomrukçuluk, balıkçılık, avcılık vb den kaynaklanan tehditlerin azaltılması da çok önemli. Ancak bazı türler, iyileşmenin önündeki engelleri aşmak için üretip serbest bırakma, yer değiştirme veya ek besleme gibi müdahaleleri içeren hedef gözeten çabalarına ihtiyaç duyuyor.
“Bu makale, insan eylemlerinin tür yokoluşuna neden olmasını durdurmak için geniş çerçevede eylemler gerektiğini gösteren artan kanıtlara katkıda bulunmaktadır.”
https://www.theguardian.com/environment/2025/jun/24/extinction-crisis-could-see-500-bird-species-vanish-within-a-century-report-aoe