Hiç kuş gözlediniz mi? Nasıl gözlenebileceğini biliyor musunuz? Bu ve benzeri soruların yanıtları NTVRadyo’da Kerem Ali Boyla ve Yaz Güvendi’nin hazırlayıp sundukları ‘Şehir Kuşçuları’ programında. İkili programlarını ve şehirde kuş gözlemcisi olmayı anlattı.
Gördüğüniz kuşun hangi tür olduğunu nasıl anlarsınız? Seslerini ayırt etmenin pratik bir yolu var mı?
Hangi kuşlar şehir kuşları? İstanbul’da yaşayan Kerem Ali Boyla ile Kuşadası’nda yaşayan Yaz Güvendi, Zoom üzerinden buluşup NTVRadyo’ya bağlanıyor, kuş gözlemlerini, son rastladıkları kuşları anlatıyor, kuş gözlemine dair öğrendiklerini paylaşıyorlar. Kaçıranlar her bölümü podcast platformlarında dinleyebiliyor. Ben pandemi döneminde başlamıştım şehir kuşlarını ayırt etmeye. Hepsi serçe değildi, biraz dikkatli bakıp farklılıklarını gördükçe küçük bir kuş havuzu yapıp daha çok kuş gelmesi için düzenlemiştim arka bahçeyi. Yalnız olmadığımı bir radyo programı sayesinde öğrendim. Biyolog Kerem Ali Boyla pandemi öncesi bu tür bir program sunmuş, ardından bir süre ara vermiş. Tekrar talep gelince doğa koruma alanında çalışan Yaz Güvendi’yle birlikte başlamışlar bu kez programa.
İkiliden şehirlerde görebileceğimiz kuş türlerine ilişkin bilgiler aldık:
◊ Şehirlerde günde 10-20 farklı tür kuşu görmek mümkün. Kentlerdeki bazı alanlarda yıl boyunca gözlem yapıldığında rahatlıkla 60-70 tür görülebiliyor.
◊ Kuşların da kentlerde olmak için nedenleri var. Yeşil alanlar her zaman bekleyeceğinizin çok üzerinde türe ev sahipliği yapıyor. Şehirlerde atmaca, şahin, alaca baykuş gibi türler bile barınabiliyor. Programın ilk bölümünde Yaz, gökardıç kuşuyla karşılaştığını anlattı. Peki, aslında kayalık alanlarda yaşayan bu kuşun, Kuşadası’nda bir sitede ne işi var? Artık beton binalarla kaplı şehirler kayalıkların replikasına dönüştü, dolayısıyla bu şaşırtıcı değil.
◊ Şehirde vakit geçiren türler zamanla daha fazla uyum sağlıyorlar; beslenme, barınma ihtiyaçlarını karşılarken daha önce kullanmadıkları mekân ve imkânları öğreniyorlar. Eskiden İstanbul il sınırlarında görülmesi zor olan küçük karabatak bugün Haliç boyunca uçarken görülebiliyor.
◊ Şehirde daha fazla türün ürediğini biliyoruz ancak kuşların sayılarında azalış var. Parklarda çalı formundaki bitkilerin yok edilmesi, bazı alanların aşırı çiçeklendirilmesi, yoğun gübre ve ilaç kullanımıyla kuşlar azalıyor.
◊ Türleri tanımak için dört kilit özelliğe bakılmalı. İlki, kuşun boyu ve şekli. İkincisi, renkleri ve desenleri. Üçüncüsü, davranış. Çoğu uzman kuşçu bu şekilde çok hızlı tanır. Yerde mi hopluyor, ağaçta mı dolaşıyor? Nasıl uçuyor, çok kanat çırpıyor mu, yoksa arada süzülüyor mu? Dördüncü konuysa habitat, yani yaşam alanı.
◊ İstanbul’da en çok martı görüyoruz ama onlarda da 13 tür var. Eğer tavuk boyundaysa, kanat açıklığı 1,5 metre kadarsa, gagası ve bacakları sarı, kanatları gri ve kanat ucu siyahsa bir gümüş martı görüyorsunuz. Karabaş martıysa güvercin boyunda, daha sivri kanatlı, adının tersine başı kara değildir. İstanbul’daki martıların en çok yuvaladığı Adalar’da, 1990’larda başlayan ağaçlandırma öncesinde her taraf çıplaktı. Binlerce martı yuvası olurdu. Ağaçlar büyüdükten sonra bu çıplak alanlar kapandı, martıların yuvalaması için uygun alan kalmadı ve martılar çatıya taşındı.
◊ Yaban hayvanlarını beslememeliyiz. Onlar kendileri için doğru besini bulur. Asıl yapmamız gereken, bu türlerin şehir içinde kullandıkları alanları zenginleştirmek, doğal veya yarı doğal alanları korumak.
◊ Kuş gözlemi için 3 araca ihtiyacımız var: Kuş kitabı, dürbün ve not defteri. Tercüme ettiğim iki kitap var: ‘Türkiye ve Avrupa’nın Kuşları’ ve ‘Türkiye ve Ortadoğu’nun Kuşları’ (Kerem Ali Boyla). İş Bankası Yayınları’ndan çıkan ‘TRAKUS’ da güzel. Merlin Bird ID’yi akıllı telefonlara yükleyebilirsiniz. Dürbün şart; 8x veya 10x ve iyi bir marka olmalı. Bunun yanında dijital fotoğraf makineleri de çok faydalı. Herkese not defteri tavsiye ediyorum. Daha sonra da eBird uygulaması üzerinden bir hesap açıp gözlem kayıtlarını girsinler. Hem gönüllü eBird hakemlerinin önerileriyle yanlış tür tayinlerini zaman içinde azaltırlar hem de girdikleri gözlemlerle kuşların bilinmesi ve korunmasına katkıda bulunabilirler.
Haber: https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hurriyet-pazar/kayaliklara-yuva-yapanlar-artik-apartman-catilarina-yerlesiyor-42704415